เจ้าของ SME หลายรายทราบดีว่าต้องจ่ายค่าแรงให้ถูกต้อง แต่เรื่องวันลามักถูกมองข้ามหรือปฏิบัติผิดโดยไม่รู้ตัว พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม กำหนดสิทธิ์วันลาขั้นต่ำที่นายจ้างทุกรายต้องให้พนักงาน โดยไม่มีข้อยกเว้น ไม่ว่าจะเป็นบริษัทขนาดใดหรืออุตสาหกรรมใด การไม่ปฏิบัติตามมีบทลงโทษทางอาญาที่ชัดเจน
ประเภทวันลาที่กฎหมายกำหนด
กฎหมายแรงงานไทยกำหนดประเภทการลาไว้หลายประเภท แต่ละประเภทมีสิทธิ์ขั้นต่ำและเงื่อนไขการจ่ายค่าจ้างที่แตกต่างกัน
| ประเภทวันลา | สิทธิ์ขั้นต่ำ | ได้รับค่าจ้าง | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|
| ลาพักผ่อนประจำปี | 6 วัน/ปี (หลังทำงาน 1 ปี) | ได้รับเต็ม | นายจ้างกำหนดวันลาล่วงหน้าได้ |
| ลาป่วย | 30 วัน/ปี | ได้รับเต็ม | ลา 3 วันขึ้นไปอาจต้องมีใบแพทย์ |
| ลาคลอด | สูงสุด 120 วัน (รวมวันหยุด) | ได้รับ 60 วัน | วันที่ 61–120 ใช้สิทธิ์ประกันสังคม (พ.ร.บ. ฉบับที่ 9 มีผล 7 ธ.ค. 2568) |
| ลาดูแลบุตรป่วย | ไม่เกิน 15 วัน (กรณีบุตรเจ็บป่วย/พิการหลังคลอด) | ได้รับ 50% | ลาต่อเนื่องจากลาคลอดได้ (พ.ร.บ. ฉบับที่ 9) |
| ลาดูแลภรรยาคลอด (สามี) | ไม่เกิน 15 วัน | ได้รับเต็ม | คู่สมรสโดยชอบด้วยกฎหมาย (พ.ร.บ. ฉบับที่ 9) |
| ลากิจส่วนตัว | อย่างน้อย 3 วัน/ปี (กฎหมายใหม่) | ได้รับเต็ม | นายจ้างให้มากกว่านี้ได้ |
| ลาทำหมัน | ตามระยะเวลาที่แพทย์กำหนด | ได้รับเต็ม | ต้องมีใบรับรองแพทย์ |
| ลารับราชการทหาร | ตามระยะเวลาที่ถูกเรียก | ได้รับเต็ม | ไม่เกิน 60 วัน/ปี ตาม พรบ. |
สำคัญ: ตัวเลขข้างต้นคือ "ขั้นต่ำ" ตามกฎหมาย นายจ้างสามารถให้สิทธิ์มากกว่านี้ได้ แต่ห้ามให้น้อยกว่า การให้วันลาน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดถือเป็นความผิดทางอาญา
ลาพักผ่อนประจำปี: รายละเอียดที่นายจ้างต้องรู้
วันลาพักผ่อนประจำปีเป็นเรื่องที่มีข้อซักถามมากที่สุด เพราะมีเงื่อนไขที่หลายคนเข้าใจผิด
- เริ่มมีสิทธิ์หลังทำงาน 1 ปีเต็ม — พนักงานที่ทำงานไม่ถึง 1 ปีไม่มีสิทธิ์ลาพักผ่อน แต่นายจ้างอาจให้ตามสัดส่วนหรือตามนโยบายบริษัทก็ได้
- นายจ้างกำหนดวันลาล่วงหน้าได้ — นายจ้างมีสิทธิ์กำหนดว่าช่วงเวลาใดให้พนักงานใช้วันลา เพื่อไม่ให้กระทบการดำเนินงาน
- สะสมข้ามปีได้ถ้าตกลงกัน — หากนายจ้างและลูกจ้างตกลงกัน สามารถสะสมวันลาข้ามปีได้ โดยควรระบุไว้ในสัญญาจ้างหรือระเบียบบริษัท
- ลาออกต้องจ่ายค่าวันลาที่เหลือ — หากพนักงานลาออกหรือถูกเลิกจ้าง นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยสำหรับวันลาพักผ่อนที่ยังไม่ได้ใช้
ลาป่วย: พนักงานต้องมีใบรับรองแพทย์เมื่อไหร่
ลาป่วยเป็นสิทธิ์พื้นฐานที่กฎหมายกำหนดให้พนักงาน 30 วันต่อปี แต่นายจ้างมีสิทธิ์ขอหลักฐานในบางกรณี
กฎเกณฑ์ใบรับรองแพทย์: หากพนักงานลาป่วยติดต่อกัน 3 วันขึ้นไป นายจ้างมีสิทธิ์ขอใบรับรองแพทย์ได้ตามกฎหมาย แต่ถ้าลาป่วย 1–2 วัน นายจ้างไม่สามารถบังคับขอใบรับรองแพทย์ได้โดยกฎหมาย (แม้จะตกลงในสัญญาได้)
- หากพนักงานลาป่วย 3 วันขึ้นไปและไม่มีใบรับรองแพทย์ — นายจ้างสามารถถือว่าเป็นการขาดงานโดยไม่มีเหตุอันสมควร
- นายจ้างไม่มีสิทธิ์หักค่าแรงสำหรับวันลาป่วย 30 วันแรก ต่อปี
- การลาป่วยเกิน 30 วัน/ปี ขึ้นอยู่กับนโยบายนายจ้าง แต่ไม่ต้องได้รับค่าจ้างตามกฎหมาย
บทลงโทษถ้านายจ้างไม่ให้วันลาตามกฎหมาย
หลายคนคิดว่าการไม่ให้วันลาเป็นเพียงปัญหาทางแรงงานสัมพันธ์ แต่ความจริงแล้วมีโทษทางอาญาชัดเจน
⚠ บทลงโทษตาม พรบ.คุ้มครองแรงงาน
- โทษปรับไม่เกิน 20,000 บาท สำหรับนายจ้างที่ไม่ให้วันลาตามสิทธิ์
- โทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือทั้งจำทั้งปรับสำหรับกรณีรุนแรง
- พนักงานสามารถร้องเรียนต่อ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน ได้โดยไม่มีค่าใช้จ่าย
- นายจ้างอาจต้องจ่าย ค่าชดเชยพิเศษ เพิ่มเติมหากพนักงานได้รับความเสียหาย
ข้อควรระวัง: กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานมีอำนาจตรวจสอบบริษัทได้โดยไม่ต้องแจ้งล่วงหน้า หากพบการละเมิด โทษจะนำไปสู่การฟ้องร้องคดีแม้ในกรณีที่ไม่มีพนักงานร้องเรียน
วิธีจัดการวันลาพนักงานด้วยระบบ ให้ถูกกฎหมายและง่ายขึ้น
การจัดการวันลาด้วยกระดาษหรือ Excel มีความเสี่ยงที่ข้อมูลผิดพลาดหรือหาย ระบบดิจิทัลช่วยให้มั่นใจได้ว่าทุกอย่างถูกต้องและเป็นหลักฐานได้
สิ่งที่ระบบที่ดีต้องทำได้
- ตั้งโควต้าวันลาตามกฎหมายให้พนักงานแต่ละประเภทได้อัตโนมัติ
- Tracking วันลาที่ใช้ไปและวันลาที่เหลือสำหรับพนักงานแต่ละคน
- แจ้งเตือนเมื่อพนักงานใกล้หมดโควต้าวันลาที่ได้รับค่าจ้าง
- ป้องกันการอนุมัติลาเกินสิทธิ์ที่กำหนด
- Export รายงานวันลาสำหรับตรวจสอบได้ทุกเวลา
- บันทึกประวัติการลาเก็บไว้เป็นหลักฐานย้อนหลัง
BL Daily Pay มีระบบ Leave Management ในตัว สามารถตั้งค่าโควต้าวันลาตาม พรบ.คุ้มครองแรงงานได้ทันที เมื่อพนักงานยื่นลา ระบบจะคำนวณว่ายังมีสิทธิ์ลาเหลืออีกเท่าไร และบันทึกสถานะไว้อัตโนมัติ ทำให้นายจ้างไม่ต้องกังวลว่าจะจัดการวันลาผิดกฎหมาย